خداى تعالى مىفرمايد : « فَلْيَضْحَكُوا قَليلا وَلْيَبْكُوا كَثيرا » 9 : 82 ( توبه ، 82 ) . « بايد كم بخندند و بسيار بگريند » [ 1 ] . رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « گاهى مرد كلمه اى مىگويد كه همنشينان را بخنداند ، و بدان سبب به فاصلهء بيشتر از ثريّا سقوط مىكند » . و فرمود : « هر گاه آنچه من مىدانم مىدانستيد بسيار مىگريستيد و كم مىخنديديد » . و اين روايت دلالت دارد بر اينكه خنده نشانهء غفلت از آخرت است . يكى از بزرگان گفته است : « هر كه بسيار بخندد هيبتش مىرود ، و هر كه شوخى كند سبك مىشود ، و هر كه زياد به كارى پردازد به آن شناخته شود ، و هر كه پرگو باشد لغزشش بسيار باشد ، و هر كه بسيار بلغزد شرمش كم شود ، و هر كه حيائش كم شود ورع و تقوايش كم شود ، و هر كه ورعش كم شود دلش مىميرد » . عارفى خود را مورد خطاب قرار داد و گفت : « آيا مىخندى و حال آنكه شايد كفن تو اكنون از دست گازر بيرون آمده باشد ؟ » مردى به برادرش گفت : « آيا به تو رسيده است كه به آتش داخل مىشوى ؟ گفت : آرى گفت : آيا دانسته اى كه از آن خارج مىشوى ؟ گفت : نه ، گفت : پس براى چه مىخندى ؟ بعد از آن كسى وى را تا هنگام مرگ خندان نديد » . و نيز بزرگى به جمعى كه در روز فطر در حال خنده بودند گفت : « اگر اينها آمرزيده شده‌اند اين كار شاكران نيست ، و اگر بخشوده نشده‌اند اين فعل خائفان نيست » . بايد دانست كه خندهء مذموم قهقهه است ، امّا تبسّم كه دندانها نمايان

--> [ 1 ] درست است كه خندهء بسيار ، دل را تاريك مىكند و مىميراند و آبرو و وقار را از ميان مىبرد ، اما اين آيه دربارهء منافقان است ( نه اينكه حكم كلى تكليفى باشد ) كه به سزاى اعمالى كه مىكردند ( تخلف از جهاد و منع ديگران از حركت بسوى ميدان نبرد ) بايد كم بخندند و زياد بگريند : « . . . قل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون . فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون » . م .